Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) kas-iskelet hastalıklarıyla ilgili küresel sağlık sistemlerine sunduğu fırsatlar doğrultusunda, 17 Mart 2025 tarihinde Ankara’da TÜSEB - Aziz Sancar Araştırma Merkezi’nde Uluslararası katılımlı “Kişiselleştirilmiş Tıpta Çoklu Omik Çalıştayı” düzenlenecektir. Çalıştay, osteoartrit (OA) başta olmak üzere kas-iskelet hastalıklarında yeni tanı ve tedavi yaklaşımlarını ele alarak, kişiselleştirilmiş tıbbın bu alandaki potansiyelini tartışmaya açmayı hedeflemektedir.
Ülkemizde
tüm dünyayla birlikte kalp ve akciğer hastalıkları, kanser ve dejeneratif beyin
hastalıklarından sonra yaş almaya bağlı kronik hastalıkların önemli bir sağlık
sorunu olarak öne çıkmaya başladığı görülmektedir. Halk arasında eklem
kireçlenmesi olarak bilinen OA, kemik erimesi olarak adlandırılan osteoproz ve
iskelet kası erimesi olan sarkopeni orta ve ileri yaşlarda sakat kalma ile
anılır.
Kas-İskelet Hastalıkları ve Osteoartrit
Küresel Bir Sorun Haline Geldi
Kas-iskelet
hastalıkları, dünya genelinde milyonlarca insanın hareket kabiliyetini
kısıtlayan, yaşam kalitesini düşüren ve iş gücü kaybına neden olan ciddi bir
halk sağlığı sorunu olarak öne çıkıyor. WHO verilerine göre, osteoporoz,
osteoartrit ve sarkopeni gibi rahatsızlıklar, dünya nüfusunun yaşlanmasıyla birlikte
sadece kişinin kendisine değil yakın çevresi ve sağlık giderlerine de giderek
artan bir yük neden oluyor. Fiziksel boyutun yanı sıra hastalara sosyal ve
psikolojik yük de getiriyor.
Osteoartrit (OA), Dünya Genelinde En Yaygın
Artrit Türü Olarak 30 Yaş Üstü Nüfusun %15’ini Etkiliyor
Kadınlarda
erkeklere oranla daha sık görülen bu hastalık, eklem yapılarında dejenerasyon,
deformasyon, ağrı ve hareket kısıtlılığı ile karakterize ediliyor. Ancak,
hastalığın ilerlemesini durduracak veya eklem hasarını önleyecek etkili bir
tedavi yöntemi henüz geliştirilmiş değil. Mevcut tedaviler yalnızca semptomları
hafifletmeye yönelik olup, OA hastalarının büyük bir bölümü yaşam kalitelerini
düşüren ağrı ve hareket kısıtlılığıyla mücadele etmek zorunda kalıyor.
OA’ya Bağlı İşgücü Kaybı ve Sigorta Yükünde
Artış Gözlemleniyor
1990'dan 2013'e kadar OA %75'lik bir artış
gösterdi; bu, en hızlı yükselen üçüncü klinik tablo olmakla birlikte %135 ile
diyabetin ve %84 ile demansın hemen arkasındadır. 2003 yılında ABD'de artrit ve
diğer romatizmal rahatsızlıkların toplam maliyeti yaklaşık 128 milyar dolar ile
2003 yılı ABD gayri safi yurtiçi hasılasının %1,2’sine denk geliyordu. Doğrudan
tıbbi harcamalar toplamı 80,8 milyar dolar ve iş gücü kaybı gibi dolaylı
maliyetler 47,2 milyar dolardı. OA küresel ölçekte bireylere ve topluma günden
güne ekonomik yük getirmekte; erken emeklilik, sigorta yükü ve işgücü kaybı ile
ilişkilendirilmektedir.
Yeni Teknolojiler ile Osteoartrit
Tedavisinde Çığır Açan Yaklaşımlar
Geleneksel
OA teşhis ve tedavi yöntemleri çoğunlukla hastanın öyküsü, fizik muayene ve
radyografik görüntülemeye dayanıyor. Ancak bu yöntemler hastalığın erken
evrelerini tespit etmekte ve bireysel tedavi planlarını oluşturmakta yetersiz
kalabiliyor. Çoklu omik analizleri (genomik, transkriptomik, proteomik,
lipidomik ve metabolomik gibi), yapay zeka destekli hareket analizi ve
biyobelirteç tabanlı biyosensörler, OA’nın erken tanısı ve tedaviye yanıtın
izlenmesi açısından büyük bir umut vaat ediyor. Avrupa Birliğinin COST aksiyonu
bu doğrultuda bir iş birliği ağı (https://netwoark.eu/)
geliştirdi ve ülkemizden uzmanlar da bu ağın içerisinde yer alıyor.
Bu yeni yaklaşımlar sayesinde:
• Hastaların
genetik profiline dayalı kişiselleştirilmiş tedaviler geliştirilebilecek,
•
Biyobelirteçler sayesinde OA’nın erken teşhisi ve hastalığın ilerleyişi takip
edilebilecek,
• Yapay zeka
destekli hareket analizleri ile hastaların fiziksel durumu objektif olarak
değerlendirilebilecektir.
Çalıştayda Hangi Konular Ele Alınacak?
Çalıştayda,
kişiselleştirilmiş tıp ve çoklu omik yaklaşımlarının osteoartrit yönetiminde
nasıl uygulanabileceği detaylı bir şekilde ele alınacaktır. Çoklu omik
yaklaşımlarla birlikte öne çıkan başlıklar arasında:
•
Osteoartrit alt türlerinin belirlenmesi ve kişiselleştirilmiş tedavi
yaklaşımları,
• Yapay zeka
destekli hareket analizinin OA teşhisinde ve takibinde kullanımı,
• Biyobelirteçlerin ve biyosensörlerin OA
hastalarının tedavi sürecinde nasıl değerlendirilebileceği, • Yeni nesil tedavi
yöntemleri ve biyoteknoloji alanındaki gelişmeler,
• Hastalar,
klinisyenler ve araştırmacılar arasında kurulabilecek etkili iletişim ve iş
birliği modelleri gibi konular yer almaktadır.
Avrupa Osteoartrit Derneği (EUSOA) ile Yeni
Bir Araştırma Platformu
Avrupa’da OA
araştırmaları halen dağınık ve stratejik bir koordinasyondan yoksun bir şekilde
yürütülüyor. Bu alandaki eksiklikleri gidermek amacıyla EU-netwOArk girişimi
kapsamında Avrupa Osteoartrit Derneği (EUSOA) hayata geçirilecek. Bu dernek
sayesinde hastalar, klinisyenler ve araştırmacılar ortak bir platformda
buluşarak OA’nın teşhis ve tedavisine yönelik daha kapsamlı ve koordine
çalışmalar yürütebilecek.
Bu
çerçevede, Kişiselleştirilmiş Tıpta Çoklu Omik Çalıştayı, EUSOA’nın kuruluş
sürecine de önemli katkılar sunacak. Avrupa’da OA yönetimi üzerine yapılan
araştırmaların daha sistematik bir şekilde ilerlemesine yardımcı olacak olan bu
organizasyon, kişiselleştirilmiş tıp uygulamalarının geleceğini şekillendiren
önemli bir adım olacak.
Nasıl Katılabilirsiniz? Çalıştay
ücretsiz olup, katılım 40 kişi ile sınırlıdır. Etkinliğe katılamayanlar için
çevrim içi yayın yapılması planlanıyor.
Detaylı bilgi ve kayıt için: https://chondromics.org/news/