Geçtiğimiz hafta Sağlık Bakanı Prof. Dr. Mehmet Memişoğlu
ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanı Rıfat Hisarcıklıoğlu’nun sağlık ekonomisi ve iktisadi süreçler üzerine gerçekleştirdiği
toplantı, sağlık sisteminde var olan pek çok sorunun hali hazırda çözüme
kavuşturulamadığını tekrar gözler önüne serdi. Maalesef Sağlık Bakanlığı ve Tıp
Fakültelerinin yaşadığı ödeme ve satınalma süreçlerindeki sorunlar bir çığ gibi
büyümeye devam ediyor. Sorunların ana kaynağı ise idari şartnamelerdeki ödeme sürelerine uyulmaması
ve ticari firmalara yanıltıcı tarihle
mal temin etme taahhütünde bulunulması. Bunun
yanı sıra sağlık ekonomisinin bütçelerinin maliyet esasına göre
hazırlanmaması, veri ve analiz içermeyen
tahmini maliyet ve veriler üzerinden bütçe oluşturulması kurumların ekonomik
maliyetle ürün temin etme imkanını ortadan kaldırmış oluyor. Bu konularda ivedilikle bir şeyler yapılması
şart. Bu süreçlerdeki aksaklık ve eksiklikler giderilmeden sağlık ekonomisinin
düze çıkmasını beklemek, fazla iyimser bir yaklaşım olur. Sağlık sistemine
ilişkin hızla çözüme kavuşturulması gereken daha pek çok sorun var. Bu
sorunları ve çözüm önerilerini madde madde sıralayacak olursak;
1- Şuan ülkemizin
sağlık ekonomi planlama sistemi, dünyada başka eşi benzeri olmayan bütçeleme ve
harcama sistemlerini içeriyor. (Teknolojinin
gelişmediği dönemlerde ölçme değerlendirme yapmadan götürü usulü yapılan işlere benziyor) Reel
açıdan tüm hesapların şaşmasına sebep olan bu sistem başta Sosyal Güvenlik
Kurumu olmak üzere, global bütçe ve döner sermaye gelirlerinin doğru hesaplanması
ve planlanması açısından önemli bir engeli oluşturuyor. Bu anlamda yıllık bütçe hesaplanmaları
yapılırken, reel maliyet kalemleri
dikkate alınması yıllık doğum ve hasta artış oranlarının dikkate alınarak
bütçelerin hazırlanması gerekiyor.
2- Sosyal
Güvenlik Kurumu ile birlikte oluşturulan
global bütçe ile diğer döner sermaye
gelirlerinin yüzde 80’ni kar değildir.
Döner sermaye gelirlerinin yüzde 80’nin
hekimlere döner sermaye katkı
payı olarak dağıtılması, olmayan bir kar payının dağıtılması demektir. Buda işletme
kurallarına aykırı bir işletim sistemidir. Döner sermaye gelirlerinin yüzde 80 in
dağıtılmas,ı sağlık ekonomisinde ciddi
bir sorun haline getirmiştir.
Çözüm: Sağlık
çalışanlarına bu bedelin bütçeden sağlanması
3- Birden fazla
alım modelinin olması (Halk Sağlığı Kurumu, Kamu Hastaneler Genel Müdürlüğü, İl
Sağlık Müdürlükleri, Hastaneler, Devlet Malzeme Ofisi, Sağlık Market, Sosyal
Güvenlik Kurumu vb.) sağlık bütçesinin parçalanmasına ve farklı ödeme
vadelerinin oluşmasına sebep olmaktadır. Yukarıdaki kurumların tamamında satın
alma kadroları işletme memurları mevcuttur.
Çözüm: İhtiyaç nerede
hasıl oldu ise il bazında ihtiyacın orada giderilmesi, gelir dağılımın eşitliği
açısından ve işletim sistemi yönünden en doğru alım modelidir. Küçük ilçe hastanelerinin
ihtiyaçlarını ildeki büyük hastanelere entegre ederek mal ve hizmet alımlarının yapılması doğru bir
alım modeli olacaktır.. Birinci basamak sağlık hizmet alımlarının ise, il
sağlık müdürlükleri tarafından yapılması doğru bir yöntemdir.
4- Kurumların
büyük oranda merkezi ve toplu alım yapması, ihtiyaç olmayan ürünlerin alımına sebep
olmakta ve gelir dağılımını olumsuz etkilemektedir. Bu tür alımlar, ekonomik
açıdan gelirin büyük illerde toplanmasına neden olduğundan, küçük il ve ilçelerde yaşamanın kısıtlamasına
ve insanların büyük illere göç etmesine neden olmaktadır.
5- Rekabet
sağlanabilecek sağlık ürünleri fiyatlarının İlaç ve Tıbbi Cihaz ve Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından belirlenmesi,
sektörel rekabetin kamunun aleyhine çalışmasına neden olmaktadır.
Çözüm: Üçten fazla
üretilen ve ithal edilen ürün fiyatlarının, serbest piyasa koşullarında belirlenmesi en uygun yöntemdir.
6- Toplu ve
merkezi alımlar yerli üretimi olumsuz etkilemekte ve ihtiyaç fazlası alımların
önünü açmaktadır.
7- Sağlık Bakanlığının ekonomik sorununun yansıra,
iyi bir bütçe planlama ve uygulama sorunu vardır. Bu sorunun ivedilikle çözüme
kavuşturulması gerekmektedir.
8- Sağlık Bakanlığına
bağlı sağlık kurumlarının ve tıp fakültelerinin malzeme planlama sorunu vardır.
9- Sağlık
Bakanlığının ve tıp fakültelerinin ivedilikle modern hastane yönetimine geçmesi
gerekmektedir. Zira şuan ki sistemde sağlık yönetim ve işletim bozukluğu mevcuttur.
Özel not: Enflasyon
muhasebe sisteminden sağlık ve yardımcı sağlık kurumları ve tedarikçilerin muaf tutulması gerekir. Aksi halde sağlık
hizmetlerinin sunumunda büyük oranda aksamalar olması kaçınılmazdır.
Sağlık hizmetlerinin aksamadan sürdürebilir olması için
sağlık hizmet sunucularının ve tedarikçilerin mutlaka stoklu çalışılması gerekmektedir.
Aksi takdirde sağlık kurumlarının ekonomik ürün temin etme imkanı ellerinden topyekûn
alınmış olacaktır.
Sağlıklı günler dilerim…
Daşcı Sağlık Yönetim Kurulu Başkanı Oğuz DAŞCI'nın "Siyasi ve Ticari Yatırımlar" başlıklı yazısı
Siyasi ticari yatırımcılar, son yıllarda ülkemizde önemli bir tartışma konusu haline gelmiş durumda. Bu tür yatırımcıların, siyasi bağlantıları kullanarak ticari faaliyetlerde avantaj sağlaması, halk arasında büyük bir rahatsızlık yaratıyor. Özellikle kamu ihalelerinde bu tür yatırımcıların ön plana çıkması, adil rekabetin zedelendiği yönünde endişelere yol açıyor.
Birçok kişi, bu tür yatırımcıların ekonomik yapıyı olumsuz etkilediğini, küçük ve orta ölçekli işletmelerin rekabet gücünü zayıflattığını savunuyor. Çünkü siyasi nüfuzunu kullanan yatırımcılar, büyük projelerde haksız avantajlar elde edebiliyor ve bu da serbest piyasa ekonomisinin temel ilkelerine aykırı olarak değerlendiriliyor.
Bu durum, aynı zamanda siyasetin ticaretle iç içe geçmesi ve kamu kaynaklarının etkin ve adil kullanılmaması gibi önemli etik sorunları da gündeme getiriyor. Ticaretin siyasetle bu denli iç içe geçmesi, uzun vadede hem ekonomiye hem de demokrasiye zarar verme potansiyeli taşıyor.
Sonuç olarak, siyasi ticari yatırımcıların faaliyetlerinin daha şeffaf bir şekilde denetlenmesi, rekabetin korunması ve adaletin sağlanması adına önemli bir adım olacaktır. Bu tür yatırımcıların etkinlikleri, sadece ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal bir sorun olarak ele alınmalı ve gereken önlemler zamanında alınmalıdır.
Sağlıklı günler dilerim...